Onze gezondheidszorg staat op een kantelpunt. De noden van de bevolking veranderen snel, terwijl de draagkracht van het systeem onder druk staat. Een hervorming van het ziekenhuislandschap is nodig maar zal volgens de Vlaamse Raad voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin (WVG) niet volstaan. Wie vandaag wil bouwen aan zorg van morgen, moet verder kijken dan het ziekenhuis alleen.
Op vraag van de ministers van volksgezondheid in België schreven enkele experten een nota ‘Voor de hervorming van het Belgische ziekenhuislandschap’. De Vlaamse Raad WVG is gevraagd hierover te adviseren. De raad steunt een hervorming van het Belgische ziekenhuislandschap maar mist een bredere aanpak. De ziekenhuishervorming mag niet op zichzelf staan: ze moet deel uitmaken van een veel bredere omslag naar geïntegreerde zorg en ondersteuning, die dichter bij mensen staat en vertrekt van wat zij écht nodig hebben.
Hilde Deneyer, ondervoorzitter Kamer Gezondheid, Vlaamse Raad WVG: “De noodzakelijke hervorming van de ziekenhuizen kan pas slagen als ook de zorg en ondersteuning buiten het ziekenhuis, zoals eerstelijnszorg, geestelijke gezondheidszorg, ouderenzorg en revalidatie worden versterkt.”
Zorg binnen én buiten het ziekenhuis
De druk op onze gezondheidszorg is vandaag groot en blijft toenemen. De vergrijzing versnelt, zorgvragen worden complexer, budgetten staan onder druk en het personeelstekort houdt aan. Het expertenrapport stelt daarom een hertekening van het ziekenhuislandschap voor. Het uitgangspunt is duidelijk: zorg dichtbij waar het kan, geconcentreerde zorg waar het moet. De raad onderschrijft dit principe want het kan de kwaliteit van de ziekenhuiszorg versterken.
Maar zorg stopt niet aan de ziekenhuisdeur. Mensen met zorg- en ondersteuningsnoden bewegen tussen ziekenhuis, eerste lijn, thuiszorg, woonzorg, revalidatie, geestelijke gezondheidszorg …. Wie enkel het ziekenhuis hervormt, riskeert nieuwe drempels te creëren. Denk aan gebrekkige zorgcontinuïteit, onvoldoende doorstroom en extra druk op professionals en mantelzorgers. Daarom pleit de Vlaamse Raad WVG voor een bredere aanpak die bestaat uit twee samenhangende sporen. Enerzijds is een structurele hervorming van de ziekenhuizen nodig, anderzijds moet de zorg en ondersteuning buiten het ziekenhuis worden versterkt.
Onvolledig voorstel
De experten stellen een indeling voor in vier types ziekenhuizen. Dat zorgt voor duidelijkheid in taakverdeling en schaal. Toch blijft het voorstel onvolledig volgens de Vlaamse Raad WVG, onder meer omdat het de psychiatrische ziekenhuizen en Vlaamse revalidatieziekenhuizen niet meeneemt. Bovendien moet de keuze voor de rol van elk type van ziekenhuis (en de invulling ervan) sterker worden afgestemd op de noden van de bevolking. Beslissingen moeten vertrekken van de huidige en toekomstige zorgbehoeften, niet van historisch gegroeide structuren. Om mensen kwaliteitsvolle en toegankelijke zorg te kunnen bieden is het cruciaal dat ziekenhuizen binnen een regio vlot samenwerken met het bestaande zorgaanbod en vice versa.
De raad wijst ook op de gevolgen van de hervorming. Meer dagopnames en kortere verblijven betekenen dat zorg verschuift naar buiten het ziekenhuis. Om die verschuiving duurzaam en kwaliteitsvol op te vangen, moeten andere sectoren structureel worden versterkt. Het gaat onder meer om de eerste lijn, geestelijke gezondheidszorg, ouderenzorg en revalidatie.
Onmisbare aanvullende maatregelen
Tot slot benadrukt de Vlaamse Raad WVG het belang van flankerend beleid voor het welslagen van de hervorming. Investeringen in preventie en gezondheidsvaardigheden zijn essentieel om het aantal ziekenhuisopnames te verminderen. De raad vraagt ook aandacht voor betaalbaarheid en toegankelijkheid, en voor werkbaarheid en ondersteuning van professionals in de zorg. Digitalisering en gegevensuitwisseling moeten verder worden uitgebouwd. En samenwerking vraagt een aangepaste financiering.
Heldere communicatie naar het werkveld en de bevolking is noodzakelijk. Alleen zo ontstaat draagvlak. En alleen zo wordt de hervorming gezien waarvoor ze bedoeld is: een maatschappelijke investering in een toekomstbestendig zorgsysteem.
